Sa unang public truth-telling session ng civilian-led PH Truth Commission, muling nabigyan ng tinig ang mga pamilyang naiwan ng mga pagpaslang na iniuugnay sa drug war ng administrasyong Duterte.
Pinangunahan ni dating International Criminal Court Judge Raul Pangalangan, sa patnubay ni Cardinal Pablo Virgilio David, ang mahigit apat na oras na pagdinig sa Pope Pius XII Catholic Center sa Manila. Tampok dito ang kaso ng 19-anyos na si Raymart Siapo, na sinasabing napatay noong 2017 matapos pagbintangang sangkot sa pagbebenta ng marijuana.
Sa kaniyang testimonya, emosyonal na binalikan ng ina ni Raymart na si Luzviminda Siapo ang buhay ng kaniyang anak at ang huling pagkakataong nakausap niya ito. Nasa Middle East noon ang ginang bilang domestic helper nang matanggap niya ang balita tungkol sa pagkamatay ng anak.
Ayon kay Siapo, nagsisikap mag-aral si Raymart sa Alternative Learning System at wala umanong pagkakataong maipagtanggol ang sarili bago siya dukutin ng mga lalaking nakamaskara matapos siyang ipadala sa barangay. Dahil dito, napilitan siyang umuwi sa Pilipinas upang magluksa, matapos siyang payagang umalis ng kaniyang employer kahit walang natanggap na sahod.
Mahalagang bahagi rin ng pagdinig ang forensic examination sa mga labi ni Raymart na isinagawa matapos ang exhumation. Ayon kay forensic pathologist at commission member Dr. Raquel Fortun, maayos na naisagawa ang pagkuha sa mga labi at sa pamamagitan ng X-ray ay nakita ang indikasyon ng tama ng bala sa ulo, na tumutugma sa homicide.
Ikinabahala rin ni Fortun ang mga kakulangan sa naunang medico-legal examination noong 2017, kabilang ang mga problemang nakita sa pagproseso ng bungo at kawalan ng kinakailangang forensic tests. Para sa kaniya, ipinapakita nito kung bakit kailangang muling suriin ang mga kaso ng mga taong naitalang “nanlaban,” lalo na kung may mga ebidensiyang hindi sapat na naimbestigahan noon.
Hindi lamang pisikal na ebidensya ang binigyang-pansin sa pagdinig. Tinalakay rin ni Cardinal David ang malalim na sikolohikal na pinsalang iniwan ng mga pagpaslang sa mga pamilya. Kabilang dito ang naging kalagayan ni Siapo matapos umuwi ng bansa at ang galit na minsan niyang naipahayag laban sa mga pulis—isang emosyon na, ayon sa kardinal, nagpapakita kung paano maaaring magpatuloy ang siklo ng karahasan kahit tapos na ang isang insidente.
Para kay Pangalangan, mahalaga ang mga pampublikong pagdinig dahil nagbibigay ang mga ito ng espasyo sa mga biktima at pamilya upang maitala ang kanilang mga salaysay at mapanatili ang rekord ng mga pangyayaring maaaring malimutan o mawala sa pampublikong diskurso.
Walang judicial powers ang civilian-led commission. Gayunman, ang mga testimonya, dokumento at forensic findings na makakalap nito ay maaaring ipasa sa mga kaukulang ahensiya ng pamahalaan at international human rights organizations para sa posibleng karagdagang aksyon.
Sa ganitong paraan, layunin ng truth-telling sessions na hindi lamang muling buksan ang mga kaso ng mga nasawi kundi buuin ang mas malawak na rekord ng katotohanan tungkol sa mga pagpaslang at sa epekto ng drug war sa mga naiwan nitong pamilya.
